"ข้อเสื่อม" (Osteoarthritis) ที่มักเป็นในคนแก่ อาการเหมือนรูมาตอยด์ไหม แยกกันยังไง?
"หมอครับ... แม่ผมบ่นปวดนิ้วมือ บ่นว่าข้อมันปูดๆ เบี้ยวๆ แกกังวลมากว่าเป็นรูมาตอยด์ จะพิการไหม? หรือจริงๆ แกแค่แก่ตามวัยครับ?"
คำถามนี้เป็น "คำถามคลาสสิก" ที่ลูกหลานพาคุณพ่อคุณแม่มาหาหมอกันเยอะมากครับ ความสับสนระหว่าง "ข้อเสื่อม" (Osteoarthritis - OA) กับ "รูมาตอยด์" (Rheumatoid Arthritis - RA) เป็นเรื่องปกติครับ เพราะทั้งคู่ทำให้ปวดข้อ ข้อบวม และขยับยากเหมือนกัน แต่ความจริงแล้ว... "ต้นกำเนิดโรค" มันคนละขั้วเลยครับ
• ข้อเสื่อม: คือความ "เก่า" (ใช้งานมานาน อะไหล่หมดสภาพ)
• รูมาตอยด์: คือความ "เกรี้ยวกราด" (ภูมิคุ้มกันอาละวาด ทำลายตัวเอง)
วันนี้หมอเก่งจะมาสอนวิธีแยกแยะ 2 โรคนี้แบบง่ายๆ ให้ลูกหลานกลับไปสังเกตมือคุณพ่อคุณแม่ได้เลยครับ ว่าที่ปวดอยู่นั้นคือ "โรคคนแก่" หรือ "โรคภูมิเพี้ยน" กันแน่
ยกที่ 1: เทียบกลไกการเกิดโรค (รถเก่า vs ไฟไหม้) เพื่อให้เห็นภาพชัดที่สุด หมอขอเปรียบเทียบแบบนี้ครับ:
-
ข้อเสื่อม (OA): เปรียบเหมือน "ยางรถยนต์ที่ดอกยางหมด" เกิดจากการใช้งานมานานหลายสิบปี ผิวกระดูกอ่อน (Cartilage) ที่เคยลื่นๆ มันสึกหรอ หลุดร่อนไป ทำให้กระดูกแข็งๆ มาเสียดสีกัน จนเกิดอาการปวดและมีเสียงดังกรอบแกรบ ◦ มักเจอใน: ผู้สูงอายุ 50-60 ปีขึ้นไป หรือคนที่ใช้งานหนัก
-
รูมาตอยด์ (RA): เปรียบเหมือน "ไฟไหม้บ้าน" เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดพลาด แทนที่จะไปสู้กับเชื้อโรค ดันกลับมาโจมตีเยื่อบุข้อของตัวเอง ทำให้เกิดการอักเสบรุนแรง บวม แดง ร้อน และกัดกินกระดูก ◦ มักเจอใน: วัยทำงานถึงวัยกลางคน (30-50 ปี) แต่ก็พบในผู้สูงอายุได้เช่นกัน
ยกที่ 2: จับผิดอาการ (4 จุดต่าง ที่สังเกตได้ด้วยตาเปล่า) แม้จะปวดเหมือนกัน แต่ "ลักษณะการปวด" ต่างกันชัดเจนครับ
1. เวลาทองของการ "ฝืด" (Morning Stiffness) ตื่นเช้ามา มือแข็ง ขยับไม่ได้... นานแค่ไหน? • ข้อเสื่อม: ฝืด "แป๊บเดียว" ครับ มักจะไม่เกิน 15-30 นาที พอได้ขยับๆ ลุกไปล้างหน้าแปรงฟัน ก็จะเริ่มลื่นไหล (เหมือนเครื่องยนต์ดีเซล ต้องวอร์มเครื่องนิดหน่อย) • รูมาตอยด์: ฝืด "นานมาก" ครับ อย่างน้อยต้อง 1 ชั่วโมงขึ้นไป บางคนเป็นครึ่งวันกว่าจะกํามือได้ (เพราะการอักเสบมันสะสมมาทั้งคืน)
2. ตำแหน่งบน "นิ้วมือ" (Location) ลองแบมือดูครับ ว่าปวดตรงข้อไหน?
• ข้อเสื่อม: ชอบไปปูดที่ "ข้อนิ้วส่วนปลาย" (DIP Joint) คือข้อที่อยู่ใกล้เล็บที่สุด และข้อกลางนิ้ว มักจะมี "ปุ่มกระดูกแข็งๆ" งอกออกมา (เรียกว่า Heberden's node) จับดูจะแข็งโป๊กเหมือนหิน ไม่เจ็บมาก • รูมาตอยด์: ชอบโจมตี "ข้อนิ้วส่วนโคน" (Knuckles) และ "ข้อมือ" ครับ จับดูจะรู้สึก "นิ่มๆ หยุ่นๆ" (Soft swelling) เพราะมันบวมน้ำและเยื่อบุข้ออักเสบ ไม่ใช่กระดูกงอก ◦ เคล็ดลับ: รูมาตอยด์ แทบจะไม่ยุ่งกับข้อนิ้วส่วนปลายสุด (DIP) เลยครับ!
3. ความสมมาตร (Symmetry) • ข้อเสื่อม: มักเป็นแบบ "ใครทำใครได้" ครับ ใช้งานข้างไหนหนัก ก็เป็นข้างนั้นเยอะกว่า อาจจะปวดเข่าขวาข้างเดียว หรือนิ้วชี้ข้างขวาข้างเดียวก็ได้ • รูมาตอยด์: มักมาเป็น "เงาสะท้อน" ครับ ปวดนิ้วชี้ซ้าย ก็มักจะปวดนิ้วชี้ขวา ปวดเข่าซ้าย ก็ปวดเข่าขวาด้วย (มาเป็นคู่)
4. อาการร่วมทางร่างกาย (Systemic) • ข้อเสื่อม: "สบายดี" ครับ ร่างกายส่วนอื่นแข็งแรงปกติดี ปวดแค่ที่ข้ออย่างเดียว • รูมาตอยด์: "ป่วยออดแอด" มักมีอาการเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือมีไข้ต่ำๆ ร่วมด้วย เพราะเป็นการเจ็บป่วยทั้งระบบร่างกาย
ทำไมต้องแยกให้ถูก? เพราะการรักษาคนละทาง!
• ถ้าเป็นข้อเสื่อม: รักษาตามอาการครับ กินยาแก้ปวดเมื่อจำเป็น กายภาพบำบัด ลดน้ำหนัก และทานอาหารเสริมบำรุงข้อ (เช่น คอลลาเจน Type II, กลูโคซามีน) เพื่อชะลอความเสื่อม
• ถ้าเป็นรูมาตอยด์: กินแค่ยาแก้ปวด "เอาไม่อยู่" ครับ และอันตรายมาก! จำเป็นต้องกิน "ยากดภูมิ/ปรับภูมิคุ้มกัน" (DMARDs) เพื่อหยุดยั้งไม่ให้ภูมิคุ้มกันไปกัดกินข้อจนผิดรูป ข้อควรระวัง: ยาบำรุงข้อกระดูก (Glucosamine) ที่คนแก่นิยมกินกัน ช่วยได้เฉพาะ "ข้อเสื่อม" นะครับ ไม่ช่วยเรื่องรูมาตอยด์เลย
สรุป ถ้าคุณพ่อคุณแม่บ่นปวดมือ ให้ลองจับมือท่านดูครับ • ถ้าเจอ "ปุ่มแข็งๆ ที่ปลายนิ้ว" และ "ตื่นมาขยับแป๊บเดียวก็หาย" = น่าจะเป็น "ข้อเสื่อม" ตามวัย (สบายใจได้เปราะหนึ่ง) • แต่ถ้าเจอ "บวมนิ่มๆ ที่โคนนิ้ว" และ "กำมือไม่ได้เป็นชั่วโมง" = ต้องรีบพามาหาหมอเพื่อเจาะเลือดตรวจหา "รูมาตอยด์" ทันทีครับ ไม่ว่าเป็นโรคไหน การรู้เร็ว ดูแลไว ก็ทำให้ผู้สูงอายุใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและไม่เจ็บปวดครับ ด้วยความปรารถนาดี
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666 #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ข้อเสื่อม #รูมาตอยด์ #ปวดนิ้วมือ #ข้ออักเสบ #Osteoarthritis #RheumatoidArthritis #HeberdenNode #ผู้สูงอายุ #ปวดเข่า
References
- Felson DT. Osteoarthritis of the knee. N Engl J Med. 2006;354(8):841-8. (อธิบายลักษณะทางคลินิกของ OA)
- Aletaha D, Smolen JS. Diagnosis and Management of Rheumatoid Arthritis: A Review. JAMA. 2018;320(13):1360-72.
- Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. Osteoarthritis. Lancet. 2019;393(10182):1745-59. (การแยกโรคและการรักษา OA ในปัจจุบัน)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Osteoarthritis vs. Rheumatoid Arthritis: What’s the difference? [Internet]. Atlanta: CDC; 2022 [cited 2024 Jul 18].
- Heberden W. De Nodis Digitorum. (ต้นฉบับคลาสสิกที่อธิบายเรื่องปุ่มกระดูกในข้อเสื่อม)
Comments
Post a Comment